Một chút nỗi buồn cũng đáng giá hơn cả vạn niềm vui, bởi nó đọng lại, day dứt, dằn vặt con người ta quá nhiều, quá sức khủng khiếp. Sagan khi chỉ mới là nàng thiếu nữ chưa trải hết mọi sự đời đã kịp nắm bắt, rồi mô tả lại từng đường nét của nỗi buồn ấy một cách tinh tế và tỉ mỉ nhất có thể.
Nếu trong tác phẩm đầu tay Buồn ơi chào mi gây chấn động văn đàn Pháp của mình, Sagan để cô tiểu thư mục ruỗng Cecile gọi tên nỗi buồn khá muộn màng thì tới cuốn sách thứ hai, ra đời chỉ hai năm sau đó, nỗi buồn một lần nữa quấn quýt không rời khỏi từng câu chữ, những lúc Dominique ngơ ngẩn, những khi cô ngắm nhìn mọi thứ xung quanh, những thứ không hề khơi gợi trong cô xúc cảm mãnh liệt nào, hay thậm chí cả tận khi cô khao khát được hồi đáp tình cảm từ nhân tình, người đàn ông với đôi mắt xám u buồn đã gây ấn tượng cho cô ngay buổi đầu gặp gỡ. Chưa từng có phút giây nào nỗi buồn không hiện diện trên trang giấy. Thậm chí tới hình hài của từng nhân vật cũng nhòa dần đi theo cảm giác buồn nản chán chường nhàn nhạt ấy.
Ta chỉ còn mơ hồ nhận ra, Dominique hời hợt và dễ dãi, Luc già dặn và dịu dàng, Francoise lại quá đỗi đôn hậu cùng khoan dung, Bertrand tuy đôi phần xốc nổi nhưng vẫn khá rộng lượng. Các nhân vật của Sagan quẩn quanh trong một vòng tròn vốn đã mục ruỗng từ lâu, nơi mỗi cá nhân từ phóng khoáng tới phóng túng, hoặc hiền hòa tới đáng thương.
[𝘔𝘰̣̂𝘵 𝘯𝘶̣ 𝘤𝘶̛𝘰̛̀𝘪 𝘯𝘢̀𝘰 đ𝘰́] dẫn dắt người đọc vào một câu chuyện tình tay bốn buồn thảm nhưng không bi thương. Chính lối viết văn luôn có phần nhẹ nhõm và giản dị của Sagan đã tạo nên bầu không khí kỳ lạ đầy ấn tượng như thế. Một cuốn sách, một vụ ngoại tình lại không nhuốm màu bi thương mà chỉ gói chặt trong nỗi buồn như thể từ thuở sơ khai luôn bám chặt lấy từng con người.
Các nhân vật của Sagan cũng rất lạ lùng, lạ tới nỗi bạn có thể bình tâm mà đọc từng dòng chữ trong câu chuyện ngoại tình này mà chẳng hề căm phẫn nổi. Bởi căm phẫn cũng là một thứ cảm xúc xa xỉ, nó không đáng dành cho những kẻ đáng thương này.
Để nói về nhân vật chính của Một mụ cười nào đó, ban đầu tôi dù đã cố kìm nén nhưng vẫn không khỏi thốt ra những câu từ mang nặng tính công kích cá nhân, bởi họ ngoại tình. Mà ngoại tình bản thân nó đã là một tội lỗi khó dung thứ. Nhưng tôi viết rồi lại xóa, tôi không phải không chán ghét hay tức giận với những nhân vật ấy, thậm chí những lời văn mang đậm vẻ đẹp buồn thảm của Sagan cũng không xoa dịu được nó. Chỉ là, đột nhiên tôi nhận ra cả Luc lẫn Dominique chung quy cũng chỉ là những cái bóng trẻ con vật vờ trong nỗi buồn hoang hoải của chính mình. Họ không phải là những mảnh ghép còn thiếu trong đời nhau, họ ngoại tình không vì thiếu vắng tình yêu hay khao khát cảm giác mới mẻ đơn thuần. Mà ngoại tình bởi họ, lúc đó, thấy chẳng có gì đáng kể hơn việc dan díu với nhau, thẳng toẹt và sỗ sàng thì là thế. Đây vốn là một vụ ngoại tình thuần túy. Như lời một nhân vật của nhà văn J.M.Coetzee từng nói, “đừng bỏ con người ta vào một cái hộp nhỏ hẹp, gọn ghẽ và dán nhãn lên đó”  đại ý thì là thế. Tôi cũng tự thấy rằng mình dù có dán nhãn gì lên Luc và Dominique cũng chẳng cần thiết. Bởi việc đó là vô nghĩa. Hoàn toàn vô nghĩa nếu cố định hình bất cứ một nhân vật nào của Sagan. Họ hiển hiện chỉ bởi chính họ, cũng như “người mẹ” trao cho họ cuộc sống ấy bản thân đã là một nỗi buồn, là sự chán chường tinh khiết nhất.
Mỗi người trong họ có lẽ ngay từ lúc sinh ra đã mục ruỗng tới độ chỉ còn lại duy nhất nỗi chán chường và phóng túng. Họ vốn luôn có tình yêu bên cạnh nhưng lại mải miết kiếm tìm nó trong thú vui thân xác, rồi tự huyễn hoặc mình, để mình chìm dần trong sa đọa, đạp lên sự tổn thương của những người bên cạnh mà không mảy may ân hận.
mot nu cuoi nao do
Nhân vật của Sagan dường như luôn mải mê chìm đắm trong nỗi cô đơn cá nhân mà coi nhẹ cảm xúc của mọi người quanh mình như thế. Họ chỉ thấy não nề vì không ai hiểu tường tận cảm giác của mình nhưng lại chưa từng cố thử giao tiếp một cách thật sự với người bên cạnh. Cái cách Dominique nhận định mình “chịu đựng tình bạn của Catherine hơn là lựa chọn nó”, hay sự dễ dãi buông thả với người đàn ông cô đã từ bỏ như Betrand sau một đêm nốc rượu vô tội vạ đều đang bóc trần sự vô tâm và hời hợt trong chính con người cô. Chúng ta sinh ra không ai vốn có trách nhiệm phải thấu hiểu và chịu đựng bất cứ một ai, giao tiếp luôn là từ hai phía. Bạn cho đi bao nhiêu thì sẽ nhận về bấy nhiêu. Dominique tự đặt mình ngoài vòng xã hội thì thử hỏi cả xã hội nên hiểu cô, nâng niu cô bằng cách nào đây?
Có lẽ người duy nhất có thể vỗ về cô chính là Francoise, người phụ nữ nói mình sinh ra là để vỗ về những kẻ bất hạnh như Luc và Dominique. Nhưng trớ trêu thay, bà cũng chẳng thể ngờ hai mảnh ghép giống hệt nhau như Luc với Dominique lại quấn quýt lấy nhau sau lưng mình, dù bà tự thủ thỉ an ủi bản thân phản bội thể xác “chẳng nghiêm trọng lắm” vậy mà lại buồn bã chính vì thể xác mình đã “thua cuộc” trước cơ thể trẻ trung của cô gái bà đối xử thân tình như người em gái nhỏ. Và nỗi buồn của bà, dù thế nào cũng vẫn giữ một nét gì đó rất dịu dàng, rất Pháp.
Dù đầy mâu thuẫn và nghịch lý nhưng từng nhân vật lại rất “thời thượng” theo cách mà xã hội khi đó vận hành. Mọi thứ trống rỗng, trơ tráo, không hề toan tính cho ngày mai bởi ai cũng biết mình chỉ sống một lần, vậy nên họ dùng một lần đó để phóng túng và buông thả bản thân như mình muốn, chẳng hề bận tâm tới ai mà cứ làm bất cứ điều gì có thể giúp mình bớt chút nhàm chán quen thuộc. Bằng lối viết giản dị, trực diện của mình Sagan diễn tả lại những gì đang xảy ra cứ nhẹ bẫng, dù là yêu hay ngoại tình, dù là buồn bã hay chút day dứt vặt vãnh, bà không chải chuốt cho những cảm xúc ấy trở lên mỹ miều mà để mặc nó chân thật nhất có thể, nhưng cũng vì không bóng gió hoa mỹ mà những rung cảm dường như truyền tải sang người đọc cũng thật tới nao lòng. Nao lòng như chính cái cách một nụ cười u buồn nào đó chợt xuất hiện trong tâm trí nhân vật, nao lòng như khi cô thốt lên, “𝑇𝑜̂𝑖 𝑙𝑎̀ 𝑚𝑜̣̂𝑡 𝑛𝑔𝑢̛𝑜̛̀𝑖 đ𝑎̀𝑛 𝑏𝑎̀ đ𝑒𝑚 𝑙𝑜̀𝑛𝑔 𝑦𝑒̂𝑢 𝑚𝑜̣̂𝑡 𝑛𝑔𝑢̛𝑜̛̀𝑖 đ𝑎̀𝑛 𝑜̂𝑛𝑔. Đ𝑜́ 𝑙𝑎̀ 𝑚𝑜̣̂𝑡 𝑐𝑎̂𝑢 𝑐ℎ𝑢𝑦𝑒̣̂𝑛 𝑔𝑖𝑎̉𝑛 đ𝑜̛𝑛; 𝑐ℎ𝑎̆̉𝑛𝑔 𝑣𝑖𝑒̣̂𝑐 𝑔𝑖̀ 𝑝ℎ𝑎̉𝑖 𝑘ℎ𝑜̂̉ 𝑠𝑜̛̉.”
Vậy đấy, tình yêu chính nó không phải luôn đơn giản là một người đem lòng yêu một người khác như vậy hay sao.
Có gì đâu mà khổ sở.
Có gì đâu để mà phán xét nữa đây.